4/2/17

THE EVZONES No.196

«Η θεία τους δίνει κάτι.
Τους δίνει ένα κουτί.
Το κουτί έχει ευζωνάκια.
Έχει πολλά ευζωνάκια.
Είναι όλα μολυβένια.»
 
Πόσα άραγε παιδιά του Δημοτικού στην Ελλάδα των δεκαετιών του ’50 και του ’60, δεν ονειρεύονταν ως ξεχωριστό δώρο τα ευζωνάκια «της θείας Ευγενίας»... Να ανοίξουν το χαρτονένιο κουτί και να σφίξουν τους μικροσκοπικούς φουστανελάδες στη χούφτα τους! Να μεταγγίσουν στον προσωπικό τους μολυβένιο στρατό, τη θέρμη της αληθινής ζωής! Κι έπειτα να τον εξαπολύσουν στο σαλόνι και στην αυλή, στο πάτωμα και στο τραπέζι, στην παρέλαση και στη μάχη!


Η εικόνα στο κλασικό Αλφαβητάριο του 1955 δεν έχει μόνον εικαστικό ενδιαφέρον. Τα στρατιωτάκια αποτελούσαν εκείνη την περίοδο, ένα όχι απλώς αποδεκτό, αλλά επίσης επιθυμητό και κυρίως κατάλληλο, παιδικό δώρο. Οι αντιπολεμικές φανφάρες δεν είχαν ακόμη διαβρώσει τις κοινωνίες της Δύσης και τα αγόρια μάθαιναν φυσιολογικά να θαυμάζουν τους πολεμιστές και τους ήρωες της πατρίδας τους.
 
Με εξαίρεση τις φούντες στα τσαρούχια που φορούν τα ζωγραφισμένα ευζωνάκια, είναι προφανές, τουλάχιστον στους συλλέκτες, πως ο εικονογράφος του Αλφαβητάριου, χαράκτης Κώστας Γραμματόπουλος, είχε υπόψη του τα μολυβένια στρατιωτάκια της αγγλικής εταιρείας παιχνιδιών Britains. Οι μολυβένιοι «λευκοί» εύζωνες που κυκλοφόρησαν μεταπολεμικά, είχαν ήδη καταλάβει - παρελαύνοντας με προτεταμένο το δεξί πόδι - την περίοπτη θέση που δικαιωματικά τους ανήκε ανάμεσα στους λιλλιπούτειους στρατούς της φιλοπόλεμης παιδικής φαντασίας.

 
Κι όσο για τους αληθινούς τσολιάδες, διατηρούν ευτυχώς σήμερα τον ύψιστο συμβολικό ρόλο των φρουρών του Μνημείου στα σύνορα των Κόσμων. Τούτο δεν επαρκεί όμως, από μόνο του, στην μεταφυσική παράδοση της ιερής φλόγας των Αθανάτων. Είθε κάποτε στο μέλλον, να ανασυγκροτηθούν τα επίλεκτα Ευζωνικά Τάγματα της πρώτης γραμμής, όχι ως μονάδες τελετών αλλά ως «Στρατός του Διαβόλου»...

 

 
Τα μολυβένια στρατιωτάκια: THE EVZONES, Greek Army, ROYAL GUARDS No.196 (BRITAINS SOLDIERS - REGIMENTS OF ALL NATIONS). Η μεταπολεμική, «λευκή» σειρά, που κυκλοφορούσε έως το 1966. Η πρώτη έκδοση κατασκευάστηκε το 1919 και οι αρχικοί εύζωνοι παρουσιάζονταν με γυμνά σκέλη, καφέ μπότες και αφύσικα σκούρο δέρμα ως Άραβες ή Αφρικανοί (!)
Οι φωτογραφίες:
- Το δισέλιδο για την δίφθογγο ευ (Η θεία Ευγενία). Εικονογράφηση Κ. Π. Γραμματόπουλου, από το Αλφαβητάριο (1955) του Ι. Κ. Γιαννέλη. Επανέκδοση του Εκδοτικού Οίκου Λιβάνη.
- Μολυβένιοι εύζωνοι και το κουτί της συσκευασίας τους (BRITAINS, 7 pcs. 1954 - 1959), από τη συλλογή μου.

15/1/17

RECONQUISTA

Μετά από μια μακροχρόνια περίοδο ύπνωσης, θεμελιώδεις όροι του σύγχρονου κόσμου αμφισβητούνται και καθιερωμένες ατομικές και συλλογικές αντιλήψεις επαναπροσδιορίζονται. Είναι πολύ πιθανό, πως εισερχόμαστε πλέον σε μια κρίσιμη καμπή όπου πολύπλοκες πολιτικές, κοινωνικές και ιδεολογικές διεργασίες ολοκληρώνουν την ιστορική τους εξέλιξη.  

Στον Δυτικό Κόσμο, ο μέσος άνθρωπος αλλάζει παγιωμένες πεποιθήσεις. Απηυδισμένος από την οικονομική ύφεση, την υπερπληθώρα των αλλόφυλων μεταναστών, την θρησκευτική μισαλλοδοξία των Ισλαμιστών, την συνεχή μείωση του βιοτικού του επιπέδου, την αποθράσυνση των σεξουαλικών μειονοτήτων, ο Ευρωπαίος αρχίζει  να αμφισβητεί το πολιτισμικό μοντέλο που δόλια του επέβαλε η ανήθικη οικονομική ολιγαρχία μετά τον τελευταίο παγκόσμιο πόλεμο.
 
 
Τα αίτια της διατάραξης της καθεστηκυίας τάξης μοιάζουν σύνθετα, μα είναι κατά βάθος απλά. Το σύστημα απέτυχε να επιταχύνει την παγκοσμιοποίηση γιατί ενώ βελτίωσε δραστικά τις συνθήκες διαβίωσης στην υπόλοιπη ανθρωπότητα, δεν κατόρθωσε παράλληλα να διατηρήσει το κεκτημένο υψηλό επίπεδο στις κοινωνίες της Δύσης. Με την μετατόπιση σημαντικών παραγωγικών δραστηριοτήτων στον τρίτο κόσμο, οι απάτριδες πλουτοκράτες έγιναν πλουσιότεροι, φτωχοποιώντας ταυτόχρονα τους εφησυχασμένους εργαζόμενους της μεσαίας τάξης στις χώρες τους. Eπειδή όμως η συστημική δημοκρατία στηρίζεται στη μαζική ευμάρεια, ο δυσαρεστημένος πολίτης στη Δύση θα εκδηλώσει τον θυμό του με το ίδιο μέσον με το οποίο έως τώρα τον χειραγωγούσαν, την ψήφο του.

Έτσι απρόσμενα, χρησιμοποιώντας τις θεσμοθετημένες εκλογικές διαδικασίες, οι πατριωτικές δυνάμεις των ευρωπαϊκών εθνών θα πρέπει να εκδιώξουν το επικίνδυνο Διευθυντήριο που κυβερνάει σήμερα την ΕΕ και να αναλάβουν την κεντρική εξουσία. Γιατί είναι πλέον προφανές πως οι διευθύνοντες τραπεζίτες και γραφειοκράτες δεν είναι αληθινοί ευρωπαϊστές αλλά μεταμφιεσμένοι διεθνιστές, που αντιμετωπίζουν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση απλώς ως ένα ενδιάμεσο βήμα στην πορεία προς την τελική παγκόσμια ομογενοποίηση, την οποία και πραγματικά επιθυμούν.

Εν καιρώ και με εμπνευσμένη ηγεσία, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα ενσωματώσει τους ξεχωριστούς εθνικισμούς σε έναν ευρύτερο, πανευρωπαϊκό υπερεθνικισμό, που θα στηρίζεται στον πυρήνα του κοινού μας Πολιτισμού. Η αυθεντική ιδέα της πολιτικής ένωσης όλων των Ευρωπαίων έχει από μόνη της τεράστια φυλετική δύναμη που μακροπρόθεσμα θα οδηγήσει σε μια νέα Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Πλησιάζει ο καιρός, που ίσως πραγματωθεί το ρομαντικό όνειρο της Ανακατάκτησης της Ευρώπης!




Η εικόνα: The Road to Jerusalem by Gustave Dore. Illustration from History of the Crusades by Michaud, 1877 edition.

22/12/16

REMEMBER TOMORROW

«Κινούμενοι στο χώρο του βρετανικού heavy metal κατακτούν κάθε μέρα και περισσότερο έδαφος και δεν αποκλείεται μέσα στο ’80 να βρεθούν ανάμεσα στα πρώτα συγκροτήματα του είδους. Το γκρούπ αποτελείται από πέντε άτομα με επικεφαλής τον μπασίστα Steve Harris και δημιουργήθηκε σαν μια αντίδραση ενάντια στο συνεχώς αυξανόμενο κίνημα των πάνκ, πριν λίγα χρόνια. Ένας μικρός δίσκος σε δική τους παραγωγή πρόκειται να κυκλοφορήσει αυτές τις μέρες βασισμένος σε στοιχεία από τα τραγούδια τους «Prowler», «Invasion» και «Iron Maiden». Η σκηνική παρουσία τους είναι επίσης καλή και νομίζω ότι θα έπρεπε να ενδιαφερθεί γι’ αυτούς μια μεγάλη εταιρεία δίσκων.»                   


Έχω την εντύπωση πως ήταν κάποια Κυριακή του Δεκεμβρίου του 1980. Η πρώτη χρονιά του Λυκείου προχωρούσε ακάθεκτη, μαζί με τις χαρές και τα προβλήματα της εφηβείας μας. Ο Κ ήταν συνομήλικος, κολλητός φίλος, ροκάς και Μοτορχεντάς. Με προσκάλεσε στο σπίτι του, ν’ ακούσουμε μαζί έναν δίσκο που πρόσφατα είχε αποκτήσει, το παρθενικό άλμπουμ κάποιων νεαρών Βρετανών, που ονομάζονταν Iron Maiden... Είχαμε διαβάσει πρώτη φορά γι’ αυτούς, σ’ ένα αφιέρωμα του Ποπ και Ροκ λίγους μήνες πριν, πως ήταν αξιόλογη μπάντα και γέννημα της αντίδρασης του hard rock ενάντια στο κίνημα του πανκ.

Εκείνη την εποχή άκουγα Deep Purple, Rainbow, Ted Nugent, Led Zeppelin. Ήμουν ήδη εκλεκτικός και περιχαράκωνα με φανατισμό τα συγκροτήματα που ξεχώριζα. Περιεργάστηκα με συγκατάβαση τη ζωγραφιά του εξωφύλλου και τις φωτογραφίες της μπάντας στο οπισθόφυλλο αναμένοντας το πρώτο τραγούδι που θα επέλεγε ο Κ για να εξάψει το ενδιαφέρον μου. Κι ενώ η άσχημη καρικατούρα του Eddie με προϊδέαζε για τα χειρότερα, η ιδιαίτερη μελωδία του Phantom Of The Opera με συνεπήρε ολοκληρωτικά. Τα ηχεία απελευθέρωσαν νέα ηχοχρώματα στο μουσικό τοπίο, ο βαρύς μεταλλικός ήχος ακούστηκε αιχμηρός, αγνός, νεανικός. Κάτι καινούργιο είχε γεννηθεί και ήμασταν εκεί από την αρχή.
  


Tears for remembrance, and tears for joy,
Tears for somebody and this lonely boy.
Out in
the madness, the all seeing eye,
Flickers above us, to light up the sky.

Unchain
the colors before my eyes,
Yesterday's sorrows, tomorrow's white lies.
Scan the horizon, the clouds take me higher,
I shall return from out of fire.

Η ανάμνηση είναι δυνατή σαν η συνάντηση να έγινε μόλις χθες. Ο φίλος μου ο Κ πέθανε λίγα χρόνια αργότερα, νέος ακόμη κι ωραίος σαν τους καταραμένους ήρωες του ναρκωμένου Rock που τόσο αγαπούσε. Κι εγώ, πενηντάρης πλέον, αντικρίζω με θλίψη από το μέλλον το δικό μου δύστροπο, νεανικό βλέμμα, που αναζητούσε τότε τους θεούς στο νεφελώδη ουρανό της μουσικής και των ιδεών. O χρόνος είναι ύπουλος κι απατηλός. Κοιμήθηκα έφηβος ήρωας εκείνο το βράδυ και ξύπνησα απαθής μεσήλικας σήμερα το πρωί.


Tears for remembrance... Οι στίχοι των Iron Maiden ακούγονται παράξενοι και προφητικοί στη γκρίζα πραγματικότητα που με καταθλίβει. Ποιός ξέρει... Αν υπάρχουν ακόμη χρώματα, ίσως τα ψέματα του τραγουδιού να μην μας καθορίζουν απόλυτα και οριστικά. Ίσως κάποιο καλοκαίρι στο τέλος του κύκλου, να επιστρέψουμε όλοι μαζί, μέσα από τη φωτιά. Αληθινοί, χαρούμενοι και έφηβοι ξανά...




  

Το κείμενο στα εισαγωγικά: Σύντομη παρουσίαση των Iron Maiden από τον Geoff Barton, στο τεύχος 26 του περιοδικού Ποπ & Ροκ (Απρίλιος 1980). Το συγκεκριμένο τεύχος περιλάμβανε δεκασέλιδο αφιέρωμα στο Hard Rock / Heavy Metal, με ιδιαίτερη αναφορά στο NWOBHM.
Οι στίχοι: Remember Tomorrow (Harris - Di’ Anno). Από το εξαιρετικό, πρώτο άλμπουμ των Iron Maiden (1980).
Οι φωτογραφίες:
-Το εξώφυλλο του τεύχους 26, από τo αρχείο μου. Το πρώτο τεύχος του Ποπ & Ροκ με συλλογικό heavy metal εξώφυλλο.
-Το έπιπλο ράδιο-πικάπ Grundig, που άκουσα τους πρώτους δίσκους στο πατρικό μου σπίτι. Πανομοιότυπο μ’ εκείνο στο σπίτι του κακότυχου φίλου μου.
-Το εξώφυλλο της ελληνικής έκδοσης του πρώτου LP των Iron Maiden, που ακόμη έχω στη συλλογή μου (EMI GREECE, 1980). Εικονογράφηση του Derek Riggs.
-Χεβυμεταλλάς των πρώτων χρόνων της δεκαετίας του ’80.

19/11/16

POP CULTURE

Τα καλά κόμικς παραμένουν στις μέρες μας στην εμπροσθοφυλακή των εικαστικών τεχνών, συνδεδεμένα άρρηκτα με την παράδοση της μεγάλης ζωγραφικής του Δυτικού Πολιτισμού. Ενάντια στην ασχήμια της μοντέρνας τέχνης, την οποία εξακολουθούν να υποστηρίζουν οι διαταραγμένοι τεχνοκριτικοί και το απολίτιστο κατεστημένο, οι ταπεινοί εικονογράφοι συνεχίζουν στο περιθώριο της επίσημης κουλτούρας, να αναπλάθουν τον κόσμο με μοναδικό κριτήριο την αίσθηση του ωραίου.
 
Στην πρωτοπορία της ένατης τέχνης, ας θυμόμαστε πάντα, πως ο σπουδαιότερος αμερικανός υπερήρωας, ο Σκοτεινός Ιππότης, οφείλει την προέλευση της ανώτερης αισθητικής της φορεσιάς του, στα αναγεννησιακά σχέδια των πτητικών μηχανών του Leonardo da Vinci...

BEST OF
 

THE HANDS OF SHANG-CHI, MASTER OF KUNG FU, OMNIBUS VOL 1&2 –
WALT DISNEY’S SILLY SYMPHONIES, VOL 1&2 –
KING CONAN, WOLVES BEYOND THE BORDER –
LAMENT OF THE LOST MOORS –
METABARONS GENESIS, CASTAKA –
THE SMURFS & FRIENDS –
ΒΑΤΜΑΝ, THE GOLDEN AGE, VOL 1 –
PRINCE VALIANT, VOL 13 –
WALT DISNEY’S MICKEY MOUSE, VOL 9&10 BY FLOYD GOTTFREDSON –
WEIRDWORLD –
HELLBOY IN HELL –
SECRET WARS –
THE METABARON: THE TECHNO-ADMIRAL & THE ANTI-BARON
BLAKE & MORTIMER, PROFESSOR SATO’S THREE FORMULAE –
TARZAN, THE COMPLETE BURNE HOGARTH COMIC STRIP LIBRARY –
THE MANARA LIBRARY –
FAFHRD AND THE GRAY MOUSER, THE CLOUD OF HATE AND OTHER STORIES –
MANDRAKE THE MAGICIAN, THE HIDDEN KINGDOM OF MURDERERS –
CIVIL WAR ADVENTURE –
THE COMPLETE CREPAX –
DOCTOR STRANGE, WHAT IS IT THAT DISTURBS YOU, STEPHEN? –
ALEISTER &ADOLF –
VALERIAN AND LAURELINE –
SCARLET WITCH –
XIII, RETURN TO GREEN FALLS –
NEW LONE WOLF & CUB –
ZAGOR, VOODOO VENDETTA –
TOKYO GHOST –
SAMURAI, BROTHERS IN ARMS –
ΤΗΕ UNWORTHY THOR –
HELLBOY AND THE B.P.R.D. 1954, BLACK SUN –
INHUMANS vs X-MEN #0 –
SKYBOURNE –
THE DARK KNIGHT III, THE MASTER RACE
 




















 















 










 


















 
 
 
 

 
Best of: Η προσωπική μου επιλογή σύγχρονων κόμικς και πρόσφατων επανεκδόσεων (2016) παλαιότερων σειρών, που ξεχωρίζουν για το εικαστικό και φιλολογικό τους περιεχόμενο. Βεβαίως, αντίθετα με τους παραπάνω τίτλους, η συντριπτική πλειοψηφία των εκατοντάδων κόμικς που κυκλοφορούν σήμερα στον αγγλόφωνο κόσμο, είναι ανάξια λόγου.



24/10/16

ΕΦ’ ΟΠΛΟΥ ΛΟΓΧΗ!

«...ΠΡΟΣΟΥΤΟ ΠΑΡΜΑ, ΣΥΚΩΤΙ ΝΕΑΡΟΥ ΜΟΣΧΑΡΙΟΥ ΝΩΠΟ, ΣΑΛΑΜΙ ΑΕΡΟΣ ΘΑΣΟΥ, ΤΥΡΙ ΚΑΤΣΙΚΙΣΙΟ ΚΡΗΤΗΣ, ΓΑΛΟΠΟΥΛΑ FOUANTRE, NUGGETS ΚΟΤΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΝΙΤΣΕΛ ΧΟΙΡΙΝΟ ΝΩΠΟ, ΣΟΛΟΜΟΣ ΝΟΡΒΗΓΙΑΣ, ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ PLEUROTUS ΕΓΧΩΡΙΑ, ΚΑΡΥΔΙΑ ΨΙΧΑ, ΚΟΥΒΕΡΤΟΥΡΑ ΠΛΑΚΑ, ΖΑΧΑΡΗ ΑΧΝΗ...»

Διαβάζω σκωπτικά την απόδειξη λιανικής πώλησης, που μόλις μου έδωσαν στο ταμείο του σούπερ μάρκετ. Είδη «πρώτης ανάγκης» της σύγχρονης ελληνικής οικογένειας. Παρατηρώ τριγύρω τους αποχαυνωμένους συμπολίτες, που σπρώχνουν ανάμεσα στα ράφια τα καρότσια με τις προμήθειες. Διαμαρτύρονται ασταμάτητα για τους φόρους, για τις τιμές, για τις περικοπές στους μισθούς και τις συντάξεις. Νοσταλγούν την εποχή που ξεχείλιζαν οι τσάντες με τα ψώνια. Και γερνούν απόλεμοι και δίχως απογόνους.
 
 

Έξω από τις πόρτες της υπεραγοράς, οι παραληρούντες αναρχικοί κυριαρχούν στις ιδέες και τη κοινωνία, οι χριστιανοί φιλάνθρωποι καλωσορίζουν τους μουσουλμάνους μετανάστες και οι Μογγόλοι γείτονες διεκδικούν γη και ύδωρ. Η σκληρή πραγματικότητα περιγράφει αφεαυτή, τα αποτελέσματα του διαλυτικού συνδυασμού της τεχνητής ισότητας με τη μαζική δημοκρατία.

Επιπλέον, ως συμβολική επικύρωση της διάχυτης αθλιότητας, σε λίγες ημέρες στους σημαιοστολισμένους δρόμους των δήμων, δύσμοιρα παιδιά με νοητική υστέρηση, με ψυχικά και σωματικά προβλήματα, θα οδηγήσουν την παρωδία παρέλασης των υπό διάλυση σχολιαρόπαιδων. Η αρρώστια και η αδυναμία έχουν επιβάλλει ως κύρια επιδίωξη των νεοελλήνων, αντί της συναρπαστικής υπεροχής την κατευναστική φιλευσπλαχνία.
 
Ντρέπομαι για λογαριασμό όλων μας καθώς πλησιάζει η ημέρα μνήμης των τιμημένων προγόνων κι αναρωτιέμαι για το σκοτεινό μέλλον. Υπάρχει άραγε ελπίδα γι’ αυτόν τον αποβλακωμένο λαό, που το εκπαιδευτικό σύστημα, το πολιτικό κατεστημένο και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, έχουν μεθοδικά αποπροσανατολίσει; Ανάβουν ακόμη σπίθες δόξας στα βάθη του συλλογικού ασυνείδητου της διαβρωμένης ψυχής μας; Θα επιστρέψουν μέσα μας οι πατριάρχες της φυλής, που «Λυώναν το σίδερο, μασούσανε τη γης»;
 
Αν η απάντηση είναι θετική, ένα μόνο δραματικό παράγγελμα αρκεί. Αυτό που δίνεται στα στρατιωτικά τμήματα, όταν έχουν αραιώσει τους ζυγούς πριν την προσβολή, κι από τον κολεό, με το αριστερό χέρι, οι άντρες καλούνται ν’ αδράξουν τη λαβή!

 

 

Η φωτογραφία: Ιστορικό ντοκουμέντο από το έπος του 1940 (Αρχείο Κούλη Ζαμπαθά). Ζήτω η 28η Οκτωβρίου!

1/10/16

ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς

Στην αρχαιότητα, οι Σπαρτιάτισσες αποχωρίζονταν τους γιούς τους στον πόλεμο, με την μικρή αυτή φράση που λειτουργούσε ως υπενθύμιση, προειδοποίηση αλλά και ευχή. Ο μαχητής όφειλε να επιστρέψει από τη μάχη όρθιος, φέρνοντας μαζί του την βαριά ασπίδα του, ειδάλλως να τον φέρουν πίσω οι σύντροφοί του, τραυματία ή νεκρό πάνω σε αυτήν.

Η μεγάλη ασπίδα ήταν το κατεξοχήν όπλο των Ελλήνων, το «ὅπλον» που ονομάτιζε τους οπλίτες. Στον τρόπο μάχης της φάλαγγας, οι οπλίτες-πολίτες, με την ασπίδα προστάτευαν τους διπλανούς συμπολεμιστές τους. Η διατήρηση της αυτοκυριαρχίας και συνεπώς της θέσης τους στην παράταξη, κρατώντας την ασπίδα, ήταν κρίσιμη για την τελική έκβαση της μάχης και άρρηκτα συνδεδεμένη με το συλλογικό, ηρωικό ιδεώδες της αρχαϊκής πόλης.

 «Απ’ τη γενιά του Ηρακλή του ανίκητου είσαστε,
θάρρος λοιπόν· και το βλέμμα του ο Δίας
δεν τ’ αποστρέφει·
των εχθρών μας το πλήθος μην το φοβάστε·
εμπρός μεσ’ στους πρώτους την ασπίδα κρατώντας
και την οργή στη ψυχή,
και τη μοίρα τη μαύρη του θανάτου
δεχτείτε την
σαν τις ακτίνες τις ζωογόνες του ήλιου.»

Ο Τυρταίος υμνούσε με τις ελεγείες του, αυτό ακριβώς το πολεμικό ιδανικό που απαιτούσε «και τη ζωή σας χαλάλι· άντρας προς άντρα», όχι μόνο από τους Σπαρτιάτες αλλά κι από όλους τους υπόλοιπους Έλληνες. Η νηφάλια αποδοχή της μαύρης μοίρας του θανάτου, μεταφυσικά μεταλλασσόταν έτσι σε ζωογόνα ηλιακή επιλογή στην πεμπτουσία της μάχης. Και έφερε εγγεγραμμένο στον πυρήνα της, τον επικό απόηχο της περίφημης ομηρικής φράσης, όπου ο Αίαντας ζητούσε από τον Δία, αν ήταν γραφτό να χαθούν οι Αχαιοί, να χάνονταν τουλάχιστον μέσα στο φως του Ήλιου.

Οι Έλληνες ήξεραν να πεθαίνουν για την πατρίδα, για τους συντρόφους, για τη δόξα. Ο τιμημένος θάνατος δεν τους ξεχώριζε πάντως από άλλους, εξίσου υπερήφανους λαούς. Στην πραγματικότητα, η τεράστια πολιτισμική τους υπεροχή ακόμη και στον τομέα της πολεμικής ηθικής, εδραζόταν στον μοναδικό τρόπο καλλιτεχνικής διακήρυξης και στην προσωπική διαφοροποίηση από τις συλλογικές αρχές της κοινότητας.

 
Σε αυτό το ιδεολογικό πλαίσιο, ο Αρχίλοχος άνοιξε νέους δρόμους. Αν και σχεδόν σύγχρονος με τον Τυρταίο, υπήρξε ο πρώτος δημιουργός που απομακρύνθηκε από τις μυθικές επιταγές της πολεμικής αριστοκρατίας και τόλμησε να κάνει ποίηση τις προσωπικές του πεποιθήσεις.
 
Ο Αρχίλοχος έζησε την πολυτάραχη ζωή του ταξιδεύοντας, συνθέτοντας λυρικά ποιήματα και ακονίζοντας το δόρυ του. Πολεμώντας συνεχώς, άλλοτε για την ιδιαίτερη πατρίδα του κι άλλοτε σαν μισθοφόρος, γνώριζε από πρώτο χέρι τόσο το πραγματικό όσο και το ηθικό βάρος της ασπίδας. Και το διακωμωδούσε!

«Χαίρεται κάποιος Σάϊος με την ασπίδα
που την πέταξα, μη θέλοντας, στα θαμνά,
κι ας ήταν θαύμα ολόκληρη.
Ο ίδιος όμως σώθηκα· γι’ ασπίδες θα μιλάμε;
Στα κομμάτια η ασπίδα· καλύτερη θα πάρω.»

Όταν διάβασα για πρώτη φορά τους παραπάνω εικονοκλαστικούς στίχους, ένοιωσα μια δυσάρεστη έκπληξη για τον αμφιλεγόμενο βάρδο που δεν δίσταζε να σατυρίσει ακόμη και την εγκατάλειψη της ασπίδας του στα χέρια των βάρβαρων Θρακών.
Ήταν όμως ο Αρχίλοχος «ρίψασπις» με την άτιμη και μιαρή έννοια του όρου; Κι έπραξαν σωστά οι Σπαρτιάτες, που δεν τον δέχτηκαν στην πόλη τους όταν κάποτε τους επισκέφτηκε; Άξιζαν άραγε οι συμπολεμιστές του, οι εχθροί, ο αντικειμενικός σκοπός του πολέμου, τον χαμό του σ’ εκείνη την εκστρατεία;

Πέρασε καιρός για να συνειδητοποίησω το σφάλμα της προκατειλημμένης, αρχικής μου ανάγνωσης. Ο κυνικός Αρχίλοχος έστεκε υπεράνω της συμβατικής, κοινωνικής κριτικής και κοντά στο πρότυπο του αυτοκαθοριζόμενου υπερανθρώπου. Η ποιητική του έμπνευση προερχόταν από την ισχυρή αυτοκατάφαση που τον χαρακτήριζε. Με αυτήν ως μέτρο σύγκρισης, έκρινε εγωκεντρικά και κατά περίπτωση, το κύρος των συγκρούσεων που λάμβανε μέρος. Αυτή ήταν η δική του Μούσα, που πετώντας την ασπίδα, διέρρηξε τα κοινοτικά θέσφατα της εποχής του και επανατοποθέτησε τα δυσδιάκριτα όρια της προσωπικής ηθικής.

Ο ποιητής-πολεμιστής Αρχίλοχος αμφιταλαντεύτηκε ρουφώντας τη χαρά της ζωής, δίχως όμως να απεμπολήσει την ύστατη τιμή του μαύρου ήλιου του θανάτου. Γιατί εν τέλει, γέροντας άνδρας, κρατώντας καλύτερη ασπίδα, όντως φονεύθηκε στη μάχη...

 
                                                                   

 

Η φωτογραφία: Σπαρτιατική, χάλκινη ασπίδα. Λάφυρο των Αθηναίων από τη μάχη της Πύλου (425 π.Χ.). Στην επιφάνειά της αναγράφεται η στικτή επιγραφή: «ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΑΠΟ ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΩΝ ΕΚ ΠΥΛΟ». Από παλαιότερη επίσκεψή μου στο Μουσείο της Αρχαίας Αγοράς, στη Στοά του Αττάλου.
Οι στίχοι: Τυρταίος και Αρχίλοχος (7ος αιώνας π.Χ.). Μετάφραση Κ. Τοπούζη.
«ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς»: Με την ασπίδα ή πάνω στην ασπίδα. Μια από τις παλαιότερες φράσεις που θυμούμαι από παιδί. Την επαναλάμβανε συχνά η φιλόλογος μητέρα μας, απαιτώντας από εμένα και τον μικρότερο αδερφό μου, την πρωτιά στα μαθητικά θρανία. Το διαφορετικό νόημα που της πρόσδιδε, υποδήλωνε πως ή θα γινόμασταν κορυφαίοι στο σχολείο ή ως αποτυχημένοι «Σπαρτιάτες» δεν θα ήμασταν αποδεκτοί στην οικογενειακή εστία...

1/9/16

ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

« ...ανάμεσα σ΄αυτούς τους νεκρούς υπάρχουν δύο Ρώσοι. Είναι ψηλοί, γεροδεμένοι, με μακριά χέρια και τα μάτια τους είναι γουρλωμένα και πεντακάθαρα. Είναι δύο εξειδικευμένοι εργάτες, δύο σταχανοβίτες. Ορισμένοι Γερμανοί στρατιώτες τους κοιτάζουν σιωπηλοί. Ένας απ΄ αυτούς ψάχνει τριγύρω για λουλούδια, αλλά δεν υπάρχουν παρά κόκκινα λουλούδια στο χωράφι, ένα είδος παπαρούνας. Ο στρατιώτης διστάζει μπροστά σ’ αυτά τα λουλούδια κι έπειτα ξεριζώνει μία δέσμη στάχυα και μ’ αυτά τα στάχυα καλύπτει τα δύο σβησμένα πρόσωπα...»

«...Ο αέρας είναι χλιαρός. Το σιτάρι κυματίζει στον άνεμο και τα χωράφια με τη σόγια αναπέμπουν ένα μεταξένιο θρόισμα. Στα καμποχώραφα τα ηλιοτρόπια – δάση ολόκληρα – περιστρέφονται αργά γύρω από τους μακριούς μίσχους με κατεύθυνση προς τον ήλιο κι ανοίγουν νωχελικά το μεγάλο κίτρινο μάτι τους. Τεράστια λευκά σύννεφα κατρακυλάνε από τον ουρανό, καθώς οι Ρώσοι στρατιώτες κοιμούνται ξαπλωμένοι μες στα αυλάκια, με τα πρόσωπά τους καλυμμένα με στάχυα... » 
 

Το παραπάνω κείμενο, αν και δημοσιογραφική ανταπόκριση, μοιάζει περισσότερο με λυρικό επιτάφιο. Ρώσοι και Γερμανοί, στρατιώτες και εργάτες, ζώντες και νεκροί, παπαρούνες και στάχυα. Τα δάση από ηλιοτρόπια τονίζουν την ηλιακή μεταφυσική του τελευταίου εμφυλίου πολέμου της λευκής φυλής.
 
Η γερμανική εκστρατεία εναντίον της σοβιετικής Ρωσίας υπήρξε ένα καθοριστικό επεισόδιο στον μεγάλο πόλεμο αλληλοεξόντωσης μεταξύ των αδερφών, ευρωπαϊκών λαών. Συγκρούστηκαν Άθεοι εναντίον Παγανιστών, Υλιστές εναντίον Ρομαντικών, Εθνικοσοσιαλιστές εναντίον Κομμουνιστών. Αλλά παρέμεναν οι ίδιοι εκείνοι Ρώσοι και Γερμανοί, που τον προηγούμενο αιώνα είχαν συμμαχήσει με τους Βρετανούς για να σταματήσουν τη μεγάλη στρατιά του Ναπολέοντα, τη γαλλική στρατιά που αν επικρατούσε, θα ένωνε από τότε την ευρωπαϊκή ήπειρο σε μια νέα Αυτοκρατορία.
 
Η δική μας κοσμοθεώρηση - το ηρωικό ιδεώδες, η ρομαντική προσέγγιση, οι ελληνορωμαϊκές καταβολές, η προτεραιότητα στην αισθητική, η πίστη σε μια ανώτερη ανθρωπότητα - έχει προφανείς εκλεκτικές συγγένειες.  Οι στολές μάχης των Βάφεν SS μας φαίνονται ασύγκριτα ομορφότερες από τις κακόγουστες φορεσιές «τσουβάλια» του ρωσικού στρατού. Και αποστρεφόμαστε την τακτική των Σοβιετικών που χρησιμοποιούσαν εκτενώς τις μογγολικές δυνάμεις της επικράτειάς τους.
 
Ωστόσο, επιβάλλεται σήμερα η νηφάλια περισυλλογή πάνω στον ευρύτερο ενδοφυλετικό χαρακτήρα της σύγκρουσης. Γιατί εμείς που πιστεύουμε στην ενότητα της Ευρώπης, θαυμάζουμε εξίσου τον Φρήντριχ Χαίλντερλιν με τον Αλεξάντρ Πούσκιν και δεν ξεχνούμε πως ο Νίτσε διάβαζε Ντοστoγιέφσκι.
 
 

 
Το κείμενο: Απόσπασμα της ανταπόκρισης του Ιταλού λογοτέχνη και δημοσιογράφου Κούρτσιο Μαλαπάρτε από τα σοβιετικά πεδία των μαχών (Gurgio Malaparte, ΟΙ ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ ΒΟΛΓΑ. Γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση – Πολιορκία του Λένινγκραντ, 1941-1942. Κεφάλαιο 6: ΚΟΙΤΑΞΤΕ ΚΑΛΑ ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ).
Η εικόνα: Γραμματόσημο όπου απεικονίζεται σκηνή μάχης των WAFFEN SS (Πρώτη πολεμική σειρά γραμματοσήμων, έκδοση του 1943, προς τιμήν των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων).
Η ιεράρχηση των λαών: Οι Ρώσοι και οι Γερμανοί είναι μεγάλα έθνη, με σπουδαία συνεισφορά στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό. Παραμένουν όμως στη δεύτερη σειρά, λίγο πίσω από τους Άγγλους, μαζί με τους Φράγκους και τους Ισπανούς. Για ευκολονόητους λόγους, την κορυφή της πολιτισμικής πυραμίδας μοιράζονται μόνον οι Έλληνες και οι Ιταλοί.