1/3/15

LAST ImageS

Το καλοκαίρι του 2001 απέκτησα το πρώτο τεύχος ενός νέου, Αμερικανικού περιοδικού τέχνης. Λίγους μήνες πριν, είχε εξάψει την περιέργειά μου το εντυπωσιακό σχέδιο του Heinrich Kley στο εξώφυλλό του, καθώς ξεφύλλιζα τον βασικό ενημερωτικό κατάλογο προσεχών αγγλόφωνων εκδόσεων. Το παρήγγειλα γοητευμένος από το εξώφυλλο, τρέφοντας μεγάλες προσδοκίες.
 
Το περιοδικό αποδείχτηκε όντως εξαιρετικό, με λίγα μα επαρκή σχόλια, λαμπρές σελίδες εικονογράφησης και κυρίως μια ιδιαίτερη αισθητική, που αμέσως κέρδισε την εκτίμησή μου. Από τότε δεν έχασα καμιά από τις λιγοστές του κυκλοφορίες: όλα κι όλα 13 έγχρωμα και 5 ασπρόμαυρα τεύχη, μέσα σε 13 χρόνια.

 
«My magazine is devoted to public domain illustration art. I scour original source material - magazines and books - from before 1923 for the most beautiful and forgotten images by famous and forgotten illustrators. Using my own methodology, I bring them back to their original glory and re-print them using the best technology available today on museum quality stock. I try to give century-old art the benefit of modern reproduction technology and display these artists as they have never been seen before.»
 
Τα παραπάνω λόγια του εκδότη Jim Vadeboncoeur, Jr. περιγράφουν με πληρότητα και δίχως περιαυτολογίες, το ξεχωριστό του έντυπο. Το ImageS ξεχώριζε όχι μόνο για τις ενδιαφέρουσες επιλογές και την πρωτοπορειακή αναπαραγωγή των εικόνων αλλά και για τον τρόπο που ο εκδότης κατένεμε το υλικό του και οργάνωνε τη χωροταξία των σελίδων. O φιλότεχνος Vadeboncoeur, συλλέκτης παλαιών εικονογραφημένων βιβλίων και περιοδικών, κατόρθωνε να ανακαινίσει τις αρχικές εκτυπώσεις, ξαναφέρνοντας στην επικαιρότητα τα πρωτότυπα έργα μιας πλειάδας ζωγράφων, που είχαν διακριθεί στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα.
 
Με λύπη διαπιστώνω σήμερα, πως έφτασε στο τέλος της αυτή η αξιέπαινη έκδοση «για λίγους», που ο ρομαντικός Vadeboncoeur, μόνος του και με αφιλοκέρδεια, όλα αυτά τα χρόνια χρηματοδοτούσε. Ας θυμόμαστε λοιπόν στο μέλλον το ImageS, με όρους αβροφροσύνης, όπως αξίζει στις ευγενικές προθέσεις του δημιουργού του.
Και προπαντός, ας γίνει αντιληπτή τούτη η σύντομη αναφορά, ως ένας συμβολικός χαιρετισμός προς όλους τους ανιδιοτελείς ευπατρίδες, που, σε πείσμα των χαλεπών καιρών, παθιασμένα υπηρετούν την γνήσια αισθητική.
 
 
 
 
Η εικόνα: Το εξώφυλλο του πρώτου τεύχους (The Vadeboncoeur Collection of ImageS, Issue one, Καλοκαίρι του 2001). Στην πραγματικότητα, ανατύπωση - φόρος τιμής στο εξώφυλλο του πέμπτου τεύχους του Γερμανικού περιοδικού JUGEND (1910), που ήταν εξ ολοκλήρου εικονογραφημένο από τον Heinrich Kley.
 
 
 
                    

1/2/15

WHOLE LOTTA LOVE

Wanna whole lotta love
Way down inside - Way down inside
Way down inside, woman, you - Woman
Woman, you - you need it
Need - Love
                                                       
Ο Ρόμπερτ Πλαντ τραγουδάει με πάθος για την αγάπη που χρειάζεται μέσα της η γυναίκα. Κομπάζει φιλήδονα, προστάζει και προειδοποιεί πως είναι αυτός, που θα της υποδείξει την δική της ερωτική ανάγκη. Ο Πλαντ υποκρίνεται το λαχάνιασμα της εκσπερμάτωσης με τον δικό του θεατρικό τρόπο ακόμη κι αν έχει αντιγράψει αυτούσιους, τους βασικούς στίχους του τραγουδιού. Η macho στάση του προάγει τον εφηβικό σεξισμό της νέας δεκαετίας αλλά, πάντως, δεν είναι αυτός που κάνει την ειδοποιό διαφορά. Τα θεμέλια του μεταλλικού ήχου θα οικοδομηθούν πάνω στο αξεπέραστο κιθαριστικό riff του Τζίμι Πέιτζ, που υπογράφει τη μουσική...


Το εμβληματικό Whole Lotta Love ανοίγει το άλμπουμ Led Zeppelin II, ακροβατώντας στο μεταίχμιο δυο εποχών. Πυλώνας της σκληρής μουσικής, είναι ίσως το πρώτο «καθαρό» Heavy Metal κομμάτι, που ξεπροβάλλει αυτόνομο μέσα από τον προηγούμενο, βαρύ και θολό ήχο άξιων προπομπών όπως οι Iron Butterfly και οι Vanilla Fudge, οι Steppenwolf και οι Blue Cheer.
Με το Whole Lotta Love οι Led Zeppelin αποθεώνονται τόσο πρόωρα όσο και οριστικά. Μακρυμάλληδες, νεαροί λευκοί θεοί, επενδύουν τα αλαζονικά τους είδωλα στον εκκωφαντικό ήχο της ηλεκτρικής καταιγίδας και επιτυγχάνουν έναν μοναδικό συνδυασμό ανώτερης αισθητικής...

Οι Led Zeppelin δεν έλαβαν μέρος στο φεστιβάλ του Woodstock, που πανηγυρικά αποχαιρετούσε τη δεκαετία του ’60 καθώς η ειρήνη σάπιζε, τα λουλούδια μαραίνονταν και οι χίπις διαλύονταν. Το Led Zeppelin II ήταν το άλμπουμ που έριξε από την πρώτη θέση το Abbey Road των Beatles. Ο ήλιος μιας άγριας εφηβείας άστραφτε ήδη πάνω στο βαρύ μέταλλο της νέας εποχής, που από τα περασμένα θα διατηρούσε μοναχά την αυθεντική βοή των μηχανών των Αγγέλων της Κόλασης...

«I'm gonna give ya my love - Ah - I'm gonna give ya every inch of my love - Ah». Ο εικοσάχρονος Ρόμπερτ Πλαντ θα έδινε τελικά στη γυναίκα του τραγουδιού, όλη του την αγάπη... μετρημένη σε μήκος, μέχρι το τελευταίο, σάρκινο εκατοστό...

                                                                                                                                   



Η μπάντα: Led Zeppelin (1968-1980). Jimmy Page (rhythm and lead guitars), Robert Plant (vocals), John Paul Jones (bass guitar), John Bonham (drums). Αγγλοσαξωνικό Hard Rock με δυνατές δόσεις Folk, Blues και Ψυχεδέλειας.
Το άλμπουμ: Led Zeppelin II. Οκτώβριος του 1969. Κατέκτησε την πρώτη θέση στους καταλόγους των επιτυχιών Βρετανίας και Αμερικής και πούλησε παγκοσμίως πέντε εκατομμύρια κόπιες μέσα στους πρώτους έξι μήνες κυκλοφορίας.
Το εξώφυλλο: Εντυπωσιακό και ιερόσυλο κολάζ πάνω σε μια ιστορική φωτογραφία των πιλότων του «Ιπτάμενου Τσίρκου» - της μοίρας μάχης του Κόκκινου Βαρώνου, στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ελάχιστος φόρος τιμής: Λίγες γραμμές, που όφειλα ως φανατικός θαυμαστής της «αντίπαλης» μεγάλης σχολής: των Deep Purple, των Rainbow και του David Coverdale.

1/1/15

Ο ΠΑΤΕΡΑΣ

«Ξύπνα, Ηρακλή, πριν σου κλέψουν το ρόπαλο! Μας κλέβετε τα όπλα μας και μας αφήνετε με την εντύπωση πως ήταν αλουμινόχαρτο. Όχι, ήτανε σίδερο πριν γίνουν αλουμινόχαρτο. Στα παλιά τα χρόνια το χιτώνιο του στρατιώτη το ’φτιαχνε ο σιδεράς· τώρα το φτιάχνει η μοδίστρα.» 
 
Ο Λοχαγός Αδόλφος Λάσσεν στοχάζεται το τέλος των ηρώων, προσπαθώντας να μας προειδοποιήσει για την επερχόμενη ερήμωση του νεώτερου κόσμου. Κι εμείς προσβλέπουμε στην αυθεντία του, γιατί είναι ο τελευταίος γνήσιος εκπρόσωπος της υπερβατικής ηθικής της Πατριαρχίας. Στο πρόσωπό του συγκεντρώνει όλες τις ιδιότητες που εκπορεύονται από τον πνευματικό Ήλιο: στρατιώτης και διανοούμενος, άθεος και ορθολογιστής, επιστήμονας και φιλόσοφος.
 
Αντιθέτως, στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού και σε πλήρη αντιδιαστολή προς την ανώτερη φύση του Λοχαγού, οι γυναίκες στο οικογενειακό του περιβάλλον ενσαρκώνουν τις χαμερπείς δυνάμεις της δεισιδαιμονίας, της θρησκοληψίας, του παραλόγου.

 
Στο θεατρικό του έργο «Ο Πατέρας», ο Στρίντμπεργκ καταφέρνει μέσα στις περιορισμένες διαστάσεις ενός δωματίου, να ψυχογραφήσει με μαεστρία την αρχετυπική σύγκρουση των φύλων. Καταγράφει τα γεγονότα, αποκαλύπτει τους βασικούς κανόνες και προαναγγέλλει το τέλος μιας εποχής. Γιατί πράγματι, η γενιά μας διανύει τις τελευταίες ημέρες της πατριαρχικής ηθικής. Οι τεχνολογικές και οικονομικές αλλαγές στις δυτικές κοινωνίες όχι μόνον έχουν αποκαθηλώσει τα πατρώα είδωλα, αλλά υποσκάπτουν ακόμη και τις βασικές ανθρωπολογικές διαφορές των δύο φύλων: η ρητή εφαρμογή της ισότητας προϋποθέτει τον ευνουχισμό!
 
Μια δραματική ιστορία εκτυλίσσεται στο σπίτι της οικογένειας του Λοχαγού, στη σκιά μιας κρυφά εγκατεστημένης γυναικοκρατίας, που πηγάζει απευθείας από τα βάθη της απωθημένης μητριαρχίας. Οι χθόνιες θεότητες του σκότους και της σελήνης παραμονεύουν και συνομωτούν εναντίον του Αδόλφου Λάσσεν, καθοδηγώντας την αυταρχική του σύζυγο Λάουρα. Αφορμή για την τελική αναμέτρηση αποτελεί το κρίσιμο θέμα της ανατροφής της κόρης τους Βέρθας. Ο Λοχαγός πιστεύει πως η μεταθανάτια ζωή μπορεί να συνεχιστεί μονάχα στα γονίδια που κληρονομούνται κι επιθυμεί στην κόρη του να μεταβιβάσει την ψυχή του. Στην αριστοκρατική αυτή προσδοκία του, θα βρεί αντιμέτωπη τη θηλυκή μνησικακία.
Η ύπουλη Λάουρα καλλιεργεί έντεχνα αμφιβολίες στον Λοχαγό πως ίσως να μην είναι αυτός ο φυσικός πατέρας του παιδιού κι έτσι, έμμεσα, καταστρέφει την θεμελιώδη εμπιστοσύνη του στο μέλλον, που εδράζεται στη βιολογική συνέχεια των απογόνων. Με μεθοδικά ψέματα, η Λάουρα και οι υπόλοιπες γυναίκες του σπιτιού του, τον υπονομεύουν κοινωνικά και ψυχολογικά και σταδιακά τον οδηγούν στην απόγνωση και την παραφροσύνη...
 
Λίγο πριν πεθάνει από συμφόρηση, ο ευγενής Λοχαγός ζητά να τον τυλίξουν με το στρατιωτικό του χιτώνιο και κραυγάζει: «Ο Θεός του πολέμου τότε! Ή η θεά, στην εποχή μας!». Πικρή αλήθεια, που όχι μόνον ερμηνεύει την πολιτιστική παρακμή του σύγχρονου κόσμου αλλά και οριοθετεί την απόσταση ανάμεσα στα δύο φύλα. Τουλάχιστον την συγκεκριμένη απόσταση, που χωρίζει τη μοδίστρα από τον σιδερά...
 
 
 
 
Ο Πατέρας: Fadren (1887). Τραγωδία σε τρείς πράξεις του Σουηδού συγγραφέα August Strindberg. Μετάφραση του Α. Μαραγκού.
Ο πίνακας: Der Wanderer über dem Nebelmeer (1817-1818). Ελαιογραφία σε καμβά, του Γερμανού, ρομαντικού ζωγράφου Caspar David Friedrich.
Η εισαγωγή: Λόγια του Λοχαγού Αδόλφου Λάσσεν από την έβδομη Σκηνή της τρίτης Πράξης.
Σημειολογική παρατήρηση: Οι γυναίκες του σπιτιού έχουν πιστό σύμμαχο στο υπονομευτικό έργο τους, τον εκπρόσωπο της χριστιανικής εκκλησίας. Ο θεατρικός χαρακτήρας του Πάστορα, μάλλον συμβολικά, τυγχάνει αδερφός της συζύγου του Λοχαγού...

1/12/14

LES SCHTROUMPFS NOIRS (EΝ AMERIQUE)

Πέρα μακρυά, στην μεσαιωνική χώρα των παραμυθιών, βρίσκεται κρυμμένο το μανιταροχωριό των γαλάζιων νάνων του Peyo. Προστατευμένο, σε δυσπρόσιτη γεωγραφία στο βάθος του χρόνου, δεν αποφεύγει πάντως την υποχρεωτική συμμόρφωση με τους «πολιτικά ορθούς» κανόνες του σύγχρονου κόσμου...
 
 
Η πρώτη ιστορία των Στρούμφς, Les Schtroumpfs noirs, αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση ωμής παραποίησης πρωτότυπου έργου, λόγω ασυμβατότητας με τις συμπλεγματικές πεποιθήσεις της «κοινής γνώμης». Στην αρχή της περιπέτειας, μια μαύρη μύγα μολύνει ένα απρόσεχτο Στρουμφ κι έπειτα αυτό εξαπλώνει μια επιδημία παραφροσύνης, δαγκώνοντας τα υπόλοιπα. Όμως, όταν η απλή αυτή ιστορία κυκλοφόρησε στην πολυπολιτισμική Αμερική, το χρώμα της μόλυνσης θεωρήθηκε ύποπτο φυλετικής αναστάτωσης καθώς τα μολυσμένα Στρούμφς όχι μόνο τρελαίνονταν αλλά και μαύριζαν... Έτσι, το μαύρο χρώμα, δυνητική αναφορά του καλλιτέχνη στην βουβωνική πανώλη των σκοτεινών χρόνων, μετατράπηκε προληπτικά σε μωβ! Για να προληφθούν οι πιθανές αντιρατσιστικές αντιδράσεις, ούτε καν η μύγα δεν γλύτωσε την αλλαγή...  
 
 
 






 
 
 
 
Με αφορμή την αναγκαστική μεταμόρφωση των μαύρων Στρούμφς στον σχετικά ανώδυνο τομέα της ψυχαγωγίας, μπορούμε να φανταστούμε το μέγεθος των παρεμβάσεων σε άλλους, βασικούς τομείς της μετάδοσης γνώσεων. Βεβαίως, είναι αφελείς όσοι νομίζουν πως μόνον τα ολοκληρωτικά καθεστώτα χρησιμοποιούν απεχθείς μεθόδους λογοκρισίας. Οι δημοκρατίες επαναλαμβάνουν παρόμοια τεχνάσματα προκειμένου να υποστηρίξουν ως αδιαπραγμάτευτο αξίωμα την πολιτική τους θεωρία. Η πλειοψηφούσα, καθεστηκυία τάξη χρησιμοποιεί ανενδοίαστα όλα τα διαθέσιμα μέσα για να επιβάλλει τις αξίες της στην κοινωνία: αποκρύπτει, υπερτονίζει και ερμηνεύει κατά το δοκούν γεγονότα και πληροφορίες που αντίκεινται στις καθιερωμένες αντιλήψεις.

Ο πολιτισμικός σχετικισμός και οι αμφισβητήσιμοι κοινωνικοί σκοποί «καλοπροαίρετων» καθοδηγητών, υπερισχύουν σχεδόν πάντα της έγκυρης και αντικειμενικής παρουσίασης. Ωστόσο, είναι αδιανόητο να αποδεχόμαστε την εσκεμμένη παραποίηση επειδή πιθανώς υπηρετεί κάποιον θετικό σκοπό. Μέσα στην γενική σύγχυση που επικρατεί, πρέπει να διατηρήσουμε μια σαφή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στα υποκειμενικά κίνητρα και τις αντικειμενικές μαρτυρίες. Είναι απαράδεκτο και εξωφρενικό, η πολιτική ορθότητα των κινήτρων μιας υποτιθέμενης ενίσχυσης της κοινωνικής δικαιοσύνης να καταλύει την αντικειμενική μετάδοση κειμένων και την απρόσκοπτη αναπαραγωγή της πραγματικότητας.

Ένα από τα βασικά θεμέλια του Πολιτισμού μας είναι η αναζήτηση της αλήθειας.  Την αλήθεια, ενάντια στην υποκριτική «πολιτική ορθότητα», οφείλουμε να είμαστε πάντα έτοιμοι να αναγνωρίσουμε και να υπερασπιστούμε...

 

 
Οι εικόνες: Το εξώφυλλο της Γαλλικής έκδοσης. Ακόμη, το πρώτο Στρούμφ που μεταμορφώνεται σε ζόμπι, στο 13ο καρέ της τρίτης σελίδας της ιστορίας, στην αυθεντική και στην παραποιημένη εκδοχή του.
Les Schtroumpfs: Δημιούργημα του Βέλγου κομίστα Pierre Culliford (Peyo). Εμφανίστηκαν για πρώτη φορά το 1958, στην μεσαιωνική περιπέτεια La flute a six trous, ένατη ιστορία των φοβερών και τρομερών Johan et Pirlouit.
Η ιστορία Les Schtroumpfs noirs ήταν η πρώτη αυτόνομη παρουσία των γαλάζιων νάνων. Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1959, στο τεύχος 1107 του γαλλόφωνου περιοδικού Spirou και κυκλοφόρησε σε μορφή άλμπουμ το 1963. Στην Αμερική εκδόθηκε με τον τίτλο The Purple Smurfs.
Η παραποίηση: Δεν περιορίζεται μόνο στα μαύρα Στρούμφς αλλά περιλαμβάνει οτιδήποτε δεν συνάδει με τις σύγχρονες εξισωτικές αντιλήψεις: από τα στερεοτυπικά χαρακτηριστικά άλλων φυλετικών ομάδων έως το «μισογυνικό» ξόρκι δημιουργίας της Στρουμφίτας!

 

1/11/14

DRAGONSLAYER

«Επειδή ο μυθολογικός ήρωας είναι πρόμαχος των επερχόμενων πραγμάτων και όχι των παρόντων, για αυτό ακριβώς ο δράκος που πρέπει να σκοτώσει είναι το τέρας του κατεστημένου: ο Κυρίαρχος, ο φύλακας του παρελθόντος.»
 

Παραμονεύει ο δράκοντας πέρα από το κατώφλι, στο ανοίκειο βασίλειο του σκοταδιού. Κοντά του, μέσα σε βάθη που περικλείουν ακαθόριστες δυνάμεις απωθημένες στην αρχή του χρόνου, αναβλύζει ανεξάντλητη η ενέργεια που ανανεώνει τη ζωή. Ο ήρωας θα την διεκδικήσει περνώντας μέσα από την ηλιακή πύλη, που χρησιμοποιούν για την κάθοδό τους στον κόσμο οι θεοί. Θα ακολουθήσει το σταθερό μονοπάτι της δεξιάς πλευράς: του ουρανού, του πνεύματος, του πατέρα.

Οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες αρνούνται την αναγκαιότητα των ηρώων. Υποτιμούν και δυσφημούν το αρχέτυπο του Πολεμιστή ενώ στη θέση του προβάλλουν το χυδαίο πρότυπο του μαζανθρώπου καταναλωτή. Η ηθική της Πατριαρχίας συκοφαντείται, η αρσενική επιθετικότητα ευνουχίζεται, τα δύο φύλα εξομοιώνονται με τρόπο αφύσικο και φαρμακερό. Ο κόσμος μας βυθίζεται όλο και βαθύτερα στο άμορφο χάος του θηλυκού ασυνείδητου της ανθρώπινης ψυχής.

Ωστόσο, όταν θα έρθει το πλήρωμα του χρόνου, οι αφελείς με οδύνη θα συνειδητοποιήσουν πως μόνον η εκκωφαντική αναβίωση του ηρωϊσμού μπορεί να αποτρέψει την πτώση και να λυτρώσει τον Δυτικό Πολιτισμό...

                                                                                   

 
Ο πίνακας: The Rescuer (Oil on Masonite, 2011), του Σέρβου ζωγράφου Petar Meseldžija.
Η εισαγωγική φράση: Του Αμερικανού μυθολόγου Joseph Campbell, από το βασικό του βιβλίο The Hero With a Thousand Faces (1949).

1/10/14

Η ΑΦΙΣΑ

Η αφίσα ήταν δημιούργημα μιας μικρής ομάδας συμφοιτητών στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Εκείνη την περίοδο, εκτός από σημειώσεις μαθημάτων, μοιράζονταν επίσης ιδεαλιστικές ανησυχίες και πατριωτικές πεποιθήσεις. Ανεξάρτητοι, μεμονωμένοι «αντιδραστικοί», μόνοι τους αποφάσισαν το εγχείρημα, μόνοι τους έγραψαν τα κείμενα και σκιτσάρισαν τα όπλα, μόνοι τους χρηματοδότησαν την εκτύπωση και τοιχοκόλλησαν τα αντίτυπα.

 
Η αφισοκόλληση εκτελέστηκε με οργάνωση και προφυλάξεις καταδρομικής ενέργειας, αργά τη νύχτα, χρησιμοποιώντας σαν ορμητήριο ένα από τα ισόγεια μηχανολογικά εργαστήρια του ιδρύματος. Οι νεαροί «συνωμότες» κάλυψαν μεθοδικά όλες τις επιφάνειες στον εσωτερικό περίβολο του κτιριακού συγκροτήματος και αποχωρώντας τις πρώτες πρωϊνές ώρες, κόλλησαν τις τελευταίες αφίσες στους εξωτερικούς τοίχους, γύρω από την πύλη της οδού Στουρνάρα. Η επιτυχία της νυχτερινής δράσης έδειχνε εξασφαλισμένη.
 
Αλίμονο! Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας, δεν είχε απομείνει ακομμάτιαστη ούτε μία αφίσα. Οι ψευτο υπερασπιστές της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών, ποτέ δεν ανέχτηκαν την αυθεντική διαφορετικότητα. Τα πολυπληθή συνεργεία των «προοδευτικών» παρατάξεων πρόλαβαν με χαρακτηριστική σπουδή είτε να τις σκίσουν είτε να τις καλύψουν με τα βαρετά συνθήματα και τις ανούσιες ιδεοληψίες τους.
 
Κι όμως... έστω για λίγες ώρες, η ασπρόμαυρη αφίσα ομοίαζε στα μάτια των νεαρών ζηλωτών με ξεθωριασμένη Πολεμική Σημαία... μια φευγαλέα υπενθύμιση πως ακόμη και κάτω από τον συμπαγή ζυγό της κατεστημένης τάξης, μπορεί να παραμονεύει μια «νέα κοινωνία Πολεμιστών του Πολιτισμού»...
 

 
 
Ε.Μ.Π.: Εθνικιστικές Μονάδες Πολυτεχνείου (1987/1988). Χιουμοριστικό λογοπαίγνιο με τα αρχικά του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.
Η φωτογραφία: Μια από τις ελάχιστες αφίσες που διασώθηκαν.
Το κείμενο: Άνισο και στρυφνό αλλά με ιστορικό ενδιαφέρον για τον μελετητή του μέλλοντος που θα καταπιαστεί με την απρόβλεπτη νεολαία και τον περιθωριακό εθνικισμό της δεκαετίας του ΄80.

1/9/14

ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ

«I hated all that thwarted me, parsons, pastors, and masters. Every thing I was directed cautiously to shun, as dangerous or wrong, I sought with avidity, as giving the most pleasure.»

Ο Τρελώνη ήταν το πρότυπο των κουρσάρων του Βύρωνα, ο τελευταίος των Άγγλων ρομαντικών. Δευτερότοκος γιός οικογένειας ευγενών, κατατάχτηκε σε ηλικία 13 ετών στο Βασιλικό Ναυτικό και για οκτώ χρόνια ταξίδεψε σε ολόκληρο τον κόσμο. Στην αυτοβιογραφία του ισχυριζόταν πως έζησε ακόμη και σαν πειρατής στον Ινδικό Ωκεανό. Αργότερα στην Ιταλία, έγινε επιστήθιος φίλος του Βύρωνα και του Σέλλευ και ακολούθησε τον Βύρωνα στην Ελλάδα όπου έλαβε μέρος στην επανάσταση πολεμώντας στο πλευρό του Οδυσσέα Ανδρούτσου. Φίλος πολλών συγγραφέων και καλλιτεχνών σε όλη του τη ζωή, τα τελευταία χρόνια συνδέθηκε με τον Γουίλιαμ Μάικλ Ροσέτι, αδερφό του Ντάντε Γκάμπριελ Ροσέτι και συνιδρυτή του κινήματος των Προραφαηλιτών. Αδιόρθωτος γυναικάς, έζησε έως τα βαθιά του γεράματα με πολύ νεότερες γυναίκες. Ανυπότακτος μαχητής και επαναστάτης, ο Τρελώνη έδρασε πάντα υπακούοντας σε ένα προσωπικό κώδικα ηθικής ενάντια σε κάθε μορφή άδικης εξουσίας και καταπίεσης.
 

Ο Μιλέι υπήρξε σπουδαίος ζωγράφος της βικτωριανής περιόδου και γνώρισε τεράστια καλλιτεχνική επιτυχία. Παιδί-θαύμα της εποχής του, έγινε δεκτός στη σχολή της Βασιλικής Ακαδημίας των Τεχνών σε ηλικία μόλις 11 ετών. Ξεκίνησε την καριέρα του ως ιδρυτικό μέλος της Προραφαηλιτικής Αδελφότητας με μεσαιωνικά θέματα, πορτρέτα και θρησκευτικές σκηνές ενάντια στον παραδοσιακό μανιερισμό, αλλά σταδιακά απομακρύνθηκε από τους Προραφαηλίτες και στο τέλος επέστρεψε στα δημοφιλή πρότυπα του Κατεστημένου. Φίλος και προστατευόμενος του διάσημου ιστορικού της τέχνης Τζον Ράσκιν στα πρώτα του βήματα, δεν δίστασε να διεκδικήσει και να παντρευτεί τη γυναίκα του. Αγαπημένος των πλούσιων συλλεκτών, ο Μιλέι είχε γίνει τακτικό μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας πριν κλείσει τα 35 του χρόνια κι αργότερα διετέλεσε ακόμη και πρόεδρός της για λίγους μήνες πριν το θάνατό του.
 
Ο Τρελώνη κι ο Μιλέι έζησαν μια γεμάτη ζωή, ο καθένας σύμφωνα με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και τον τρόπο του. Οι τόσο διαφορετικές πορείες τους συναντήθηκαν στον καμβά ενός ζωγραφικού πίνακα προς τιμήν της βρετανικής ναυτοσύνης: Το Βορειοδυτικό Πέρασμα – «η Αγγλία μπορεί και πρέπει να το πάρει».
Το Βορειοδυτικό Πέρασμα είναι ένας επικίνδυνος θαλάσσιος δρόμος πάνω από τις αρκτικές ακτές της Βόρειας Αμερικής, που συνδέει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό Ωκεανό. Ως υποτιθέμενος εμπορικός δρόμος προς τον πλούτο της Ανατολής, αποτελούσε «υποχρεωτική» κατάκτηση για την παγκόσμια αυτοκρατορία της βικτωριανής Βρετανίας. Κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα οι αποτυχημένες εξερευνητικές αποστολές στοίχειωναν τη φαντασία των ρομαντικών. Το παγωμένο Πέρασμα συμβόλιζε το απόκοσμο σκηνικό όπου διεξάγεται αέναα ο υπεράνθρωπος αγώνας ενάντια στα τιτανικά στοιχεία της Φύσης.
 
Ο Μιλέι με πατριωτική πρόθεση να εξυμνήσει την αγγλική κυριαρχία στη θάλασσα, ζήτησε από τον Τρελώνη να ποζάρει ως γέροντας θαλασσόλυκος που συλλογίζεται το αδιάβατο πέρασμα. Ωστόσο, όταν ο Τρελώνη είδε τελειωμένο τον πίνακα, θύμωσε τόσο πολύ που προκάλεσε τον ζωγράφο σε μονομαχία... Ίσως γιατί σαν φανατικός αντιαλκοολικός προσβλήθηκε από το περίοπτο ποτήρι γκρογκ, ίσως γιατί αντίκρισε τον αντάρτη εαυτό του επιλεκτικά σκηνοθετημένο ανάμεσα στα σύμβολα του κατεστημένου.
 
Το Βορειοδυτικό Πέρασμα είναι ένα έργο τέχνης ενταγμένο στην ευρύτερη προραφαηλιτική παράδοση μίξης ρεαλισμού και συμβολισμού. Αιχμαλωτίζει το βλέμμα του θεατή εξαιτίας της δύναμης του θέματος, της τεχνικής του δημιουργού και της προσωπικότητας του πρωταγωνιστή του.
Εκατόν σαράντα χρόνια μετά, ατενίζω στοχαστικά τον υπονοούμενο κόσμο πίσω από τον καμβά. Αναζητώ κι εγώ το ιδανικό εκείνο Πέρασμα, που μπορώ και πρέπει να το πάρω!




Ο πίνακας: The North-West Passage (Oil paint on canvas, 1874). Στον πίνακα απεικονίζεται ο Τρελώνη σε ηλικία 82 ετών με την κόρη του Laetitia. Ζοφερό βλέμμα και σφιγμένες γροθιές...
Ο ζωγράφος: Sir John Everett Millais (1829 - 1896).
Ο επαναστάτης: Edward John Trelawny (1792 - 1881). Θαυμάζω πολλούς πίνακες του ζωγράφου αλλά κυρίως με συναρπάζουν οι περιπέτειες του τυχοδιώκτη. Ζηλεύω τους φίλους και τις γυναίκες, τα ταξίδια και τους πολέμους του.
Η φράση της εισαγωγής: Από τις πρώτες σελίδες της αυτοβιογραφίας του Τρελώνη, Adventures of a Younger Son (1831).